مطالب علمی

لیکا (LECA)

Lightweight Expanded Clay Aggregate

سبک‌دانه رس منبسط‌شده

تألیف: مهندس نوید جوادی

انتشار: سایت تخصصی نظام مهندسی یار

۱. تعریف و نام‌گذاری علمی

لیکا مخفف عبارت انگلیسی LECA یعنی Lightweight Expanded Clay Aggregate به معنای «دانه رس سبک منبسط‌شده» است. این ماده یک سنگدانه سبک سرامیکی است که از پختن خاک رس ویژه در کوره‌های گردان در دماهای بسیار بالا تولید می‌شود و دارای ساختار داخلی متخلخل و سلولی منحصربه‌فرد است.

این مقاله به قلم مهندس نوید جوادی در سایت تخصصی نظام مهندسی یار منتشر شده است. برای دریافت اطلاعات تکمیلی، مشاوره فنی و خرید محصولات لیکا به سایت نظام مهندسی یار مراجعه فرمایید.

▸ تاریخچه کشف

لیکا به طور اتفاقی در سال ۱۹۱۸ توسط ادوارد سورنسن، مهندس دانمارکی، کشف شد. او در حال آزمایش با خاک رس برای تولید آجر بود که متوجه شد پختن خاک رس در دمای بالا باعث انبساط و تبدیل آن به دانه‌های سبک می‌شود. ثبت اختراع رسمی در سال ۱۹۲۰ انجام شد.

▸ نام‌های بین‌المللی

کشور / منطقه	نام محلی
سوئد، چین، لهستان، روسیه	Keramzite
اسپانیا	Liapour
آفریقای جنوبی	Argex
آمریکا	Hydroton
ایران	لیکا / سبک‌دانه / لیکاپور

۲. ماده اولیه و ساختار علمی

ماده اولیه لیکا نوعی رس صنعتی خاص است که باید دارای ترکیب معدنی ویژه‌ای باشد تا قابلیت انبساط در دماهای بالا را داشته باشد.

نوع رس	مشخصه
ایلیت (Illite)	رس لایه‌ای با ترکیب سیلیکات پتاسیم و آلومینیوم — رایج‌ترین نوع
مونت‌موریونیت (Montmorillonite)	رس متورم‌شونده با ظرفیت جذب آب بالا

▸ ساختار میکروسکوپی

دانه‌های لیکا پس از پخت دارای ساختاری دولایه‌ای هستند: لایه خارجی قهوه‌ای رنگ با خلل و فرج ریز و سطحی زبر، و لایه داخلی سیاه رنگ با بافت سلولی لانه‌زنبوری. این ساختار دوگانه باعث می‌شود لیکا هم رطوبت را نگه دارد و هم هوادهی عالی فراهم کند.

۳. فرآیند تولید گام به گام

▸ مرحله ۱ — استخراج و آماده‌سازی رس

رس از معادن تخصصی استخراج می‌شود. نوع رس باید محتوای آهک بسیار اندکی داشته باشد. پس از استخراج، رس خرد، آسیاب و الک می‌شود تا ذرات یکنواخت به دست آید.

▸ مرحله ۲ — گرانول‌سازی

رس آماده‌شده توسط دستگاه‌های گرانولاتور به شکل گلوله‌های کروی با اندازه‌های کنترل‌شده درمی‌آید.

▸ مرحله ۳ — کوره گردان (مهم‌ترین مرحله)

گلوله‌های رس در کوره‌های گردان در دمای ۱۱۰۰ تا ۱۳۰۰ درجه سانتی‌گراد پخته می‌شوند. در این دما، گازهای درون گلوله‌ها آزاد شده، ترکیبات آلی می‌سوزند و دانه‌ها تا ۵ تا ۶ برابر حجم اولیه خود منبسط می‌شوند.

▸ مرحله ۴ — خنک‌کاری و دانه‌بندی

دانه‌های منبسط‌شده با تسمه نقاله خنک شده و از سرند عبور می‌کنند و به سه اندازه اصلی دسته‌بندی می‌شوند:

✦ ریز (۰ تا ۴ میلی‌متر) — حالت عدسی یا پودری

✦ متوسط (۱۰ تا ۱۴ میلی‌متر) — حالت نخودی

✦ درشت (۱۰ تا ۲۵ میلی‌متر) — حالت فندقی

✦ برای خرید انواع دانه لیکا با سایزبندی استاندارد به نظام مهندسی یار مراجعه کنید.

۴. مشخصات فنی و داده‌های علمی دقیق

مشخصه فیزیکی	مقدار دقیق
چگالی دانه (Bulk Density)	۳۰۰ تا ۹۰۰ kg/m³
چگالی بتن لیکا	۱۱۰۰ تا ۱۸۰۰ kg/m³
ضریب هدایت حرارتی دانه	۰.۰۹ تا ۰.۱۰۱ W/m·K
ضریب هدایت حرارتی بتن لیکا	۰.۳ تا ۰.۸ W/m·K
مقاومت فشاری بتن لیکا	۳۰.۵ تا ۴۵ MPa
ظرفیت جذب آب	۳۵.۹٪ (±۱.۲۸) — ScienceDirect
تخلخل داخلی	۸٪
pH دانه	خنثی: ۶.۰ تا ۷.۰
دمای مقاومت در برابر آتش	کلاس A1 — غیرقابل اشتعال
عمر مفید	بیش از ۵۰ سال
انبساط دانه در کوره	۵ تا ۶ برابر حجم اولیه

◆ مقایسه بتن لیکا با بتن معمولی

پارامتر	بتن معمولی ← بتن لیکا
چگالی (kg/m³)	۲۶۰۰ ← ۱۱۰۰ تا ۱۸۰۰ (تا ۵۰٪ سبک‌تر)
عایق حرارتی	پایه ← تا ۱۲ برابر بهتر
مقاومت در برابر آتش	متوسط ← کلاس A1 (عالی)
وزن مرده سازه	زیاد ← کم (صرفه در هزینه سازه)

۵. خواص و ویژگی‌های برجسته

ویژگی	توضیح علمی
عایق حرارتی	تا ۱۲ برابر بهتر از بتن معمولی — تأیید آزمایشگاه مرکزی دبی بر اساس EN12667
عایق صوتی	جذب صدا به دلیل ساختار سلولی و تخلخل بالا
مقاومت در برابر آتش	کلاس A1 — غیرقابل اشتعال
مقاومت در برابر رطوبت	سطح زبر جلوگیری از نفوذ کلراید
سازگاری زیست‌محیطی	۱۰۰٪ طبیعی، معدنی و قابل بازیافت
پایداری شیمیایی	خنثی بودن شیمیایی، بدون واکنش با مواد غذایی
سبکی	تا ۵۰٪ سبک‌تر از بتن معمولی
دوام	عمر مفید بیش از ۵۰ سال بدون تخریب

۶. کاربردهای ساختمانی

◆ ۶-۱. بلوک لیکا

بلوک‌های تولیدشده با لیکا در انواع دیوار پیرامونی و تیغه‌ای موجودند. جدیدترین محصول ترموبلوک است که دارای سه لایه بتن سبک‌دانه و دو لایه فیلم میانی هوا می‌باشد و الزامات مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان را برآورده می‌کند.

نوع بلوک لیکا	کاربرد
بلوک تیغه‌ای	جداسازی فضاهای داخلی
بلوک دیوار پیرامونی	دیوارهای خارجی ساختمان
بلوک دوجداره	عایق‌بندی پیشرفته
ترموبلوک	حداکثر عایق حرارتی، مطابق مبحث ۱۹
بلوک ضدصدا	استودیو، سالن‌های صنعتی

◆ ۶-۲. بتن سبک صنعتی

در سازه‌های شناور مانند توربین‌های بادی، شناورها، مزارع ماهی شناور و پایه‌های پل، بتن لیکا با چگالی ۱۶۰۰ تا ۱۹۵۰ kg/m³ و مقاومت فشاری ۳۵ تا ۶۵ مگاپاسکال کاربرد دارد.

◆ ۶-۳. سایر کاربردهای زیرساختی

✦ زیرسازی و محوطه‌سازی

✦ عایق‌کاری پتروشیمی و نفت و گاز

✦ پرکردن دال معلق

✦ زمین‌های ورزشی روباز

✦ تصفیه آب و فاضلاب

✦ عایق کف و بام

✦ کلیه محصولات ساختمانی مبتنی بر لیکا از طریق سایت نظام مهندسی یار قابل تهیه است.

۷. لیکا در گلخانه — راهنمای حرفه‌ای جامع

لیکا اکنون به استاندارد طلایی در کشت مدرن بدون خاک تبدیل شده است. ساختار کروی یکنواخت، تخلخل کنترل‌شده و خنثی بودن شیمیایی آن استانداردهای ISO 9001 و ISO 14001 را برآورده می‌کند. بازار جهانی بستر کشت هیدروپونیک در سال ۲۰۲۳ از ۲.۱ میلیارد دلار گذشته و با نرخ رشد سالانه ۱۳.۵٪ تا ۲۰۳۰ ادامه خواهد داشت.

◆ ۷-۱. مشخصات فنی لیکا برای گلخانه

پارامتر فنی	مقدار / توضیح
ظرفیت جذب آب	۳۵.۹٪ (±۱.۲۸) — منبع: ScienceDirect
تخلخل داخلی	۸٪
pH	خنثی ۶.۰ تا ۷.۰ — بدون نیاز به تنظیم اولیه
هدایت الکتریکی (EC)	صفر — بدون تداخل با محلول غذایی
قابلیت استفاده مجدد	نامحدود با استریل‌سازی صحیح
خطر بیماری خاکزاد	صفر — معدنی و غیرآلی
مقایسه جذب آب با گراول	۳۵.۹٪ در مقابل ۱.۹۷٪ — برتری چشمگیر

◆ ۷-۲. راهنمای سایزبندی علمی

سایز دانه	گیاه مناسب و سیستم کشت
۳ تا ۴ میلی‌متر	ارکیده، قلمه، نشاء — نیمه‌هیدروپونیک
۴ تا ۸ میلی‌متر	گیاهان آپارتمانی، سبزیجات برگی — Ebb & Flow، DWC
۸ تا ۱۶ میلی‌متر	گوجه، خیار، فلفل — داچ باکت، قطره‌ای
۱۶ تا ۲۵ میلی‌متر	درختچه، پایه‌های سنگین — زیرلایه زهکش

◆ ۷-۳. سیستم‌های گلخانه‌ای سازگار با لیکا

▸ سیستم داچ باکت (Dutch Bucket) — بهترین ترکیب با لیکا

مطالعات نشان می‌دهد سیستم داچ باکت در مقایسه با گروبگ، عملکرد ۱.۹۸ کیلوگرم در هر بوته در برابر ۱.۴۹ کیلوگرم تولید می‌کند — برتری ۳۳٪. سیستم‌های مدار بسته ۲۵٪ آب و ۲۵٪ کود کمتر از سیستم‌های باز مصرف می‌کنند. پس از پایان فصل، بستر لیکا استریل و مجدداً استفاده می‌شود.

▸ سیستم Ebb & Flow (جزر و مدی)

لیکا به دلیل زهکش سریع و بازگشت فوری به حالت هوادهی، ایده‌آل‌ترین بستر برای این سیستم است. سیکل آبیاری هر ۲ تا ۴ ساعت بدون خطر پوسیدگی ریشه توصیه می‌شود.

▸ سیستم DWC (کشت عمیق آبی)

لیکا به عنوان لایه نگهدارنده ریشه در سبد داخل مخزن استفاده می‌شود. ریشه‌ها از پایین در محلول غذایی هوادهی‌شده قرار می‌گیرند.

▸ سیستم قطره‌ای (Drip)

در سیستم‌های قطره‌ای با آبیاری برنامه‌ریزی‌شده، لیکا بستر برتر است. از آنجا که لیکا آب را سریع زهکش می‌کند، باید برنامه آبیاری مکرر (هر ۲ تا ۳ ساعت) طراحی شود.

◆ ۷-۴. جدول پارامترهای حیاتی محلول غذایی

محصول	pH هدف \| EC mS/cm)) \| دما (°(C
گوجه‌فرنگی	۵.۸ تا ۶.۳ \| ۲.۰ تا ۴.۰ \| ۲۰ تا ۲۴
خیار	۵.۵ تا ۶.۰ \| ۱.۷ تا ۲.۵ \| ۲۲ تا ۲۶
کاهو و سبزیجات برگی	۵.۵ تا ۶.۵ \| ۰.۸ تا ۱.۶ \| ۱۸ تا ۲۲
فلفل	۵.۸ تا ۶.۲ \| ۲.۰ تا ۳.۵ \| ۲۱ تا ۲۵
ارکیده	۵.۵ تا ۶.۵ \| ۰.۵ تا ۱.۰ \| ۱۸ تا ۲۳
توت‌فرنگی	۵.۵ تا ۶.۵ \| ۱.۲ تا ۱.۸ \| ۱۸ تا ۲۲
ریحان و گیاهان معطر	۵.۵ تا ۶.۵ \| ۱.۰ تا ۱.۶ \| ۱۸ تا ۲۲

۸. لیکا در آکواپونیک (ماهی + گیاه)

لیکا در سیستم‌های آکواپونیک به عنوان بیوفیلتر ایده‌آل عمل می‌کند. سطح وسیع تخلخل آن فضای کافی برای رشد باکتری‌های نیترات‌ساز مفید فراهم می‌سازد و در عین حال ریشه گیاهان را نگه می‌دارد. این سیستم چرخه‌ای طبیعی ایجاد می‌کند که در آن مواد دفعی ماهی به کود گیاهی تبدیل می‌شود.

مزیت لیکا در آکواپونیک	توضیح
بیوفیلتر طبیعی	سطح تخلخل بالا برای کلنی باکتری‌های مفید
بی‌اثر بودن شیمیایی	بدون آلودگی برای ماهی و گیاه
هوادهی ریشه	فضاهای هوایی بین دانه‌ها برای تنفس
بدون گرفتگی	انتخاب سایز مناسب جلوگیری از رسوب
جذب آب بالا	۳۵.۹٪ در برابر ۱.۹۷٪ گراول معمولی

۹. مقایسه لیکا با سایر بسترهای گلخانه‌ای

ویژگی	لیکا \| پرلیت \| راک‌وول \| کوکوپیت
pH	خنثی ذاتی \| خنثی \| قلیایی \| کمی اسیدی
استفاده مجدد	نامحدود \| محدود \| یکبار \| ۲–۳ بار
هزینه اولیه	بالا \| پایین \| متوسط \| پایین
هزینه بلندمدت	کم‌ترین \| بالا \| بالا \| متوسط
هوادهی ریشه	عالی \| خوب \| خوب \| متوسط
خطر بیماری	صفر \| کم \| کم \| بالا
سازگاری زیست‌محیطی	۱۰۰٪ طبیعی \| مصنوعی \| غیرقابل بازیافت \| طبیعی

نتیجه‌گیری حرفه‌ای: لیکا تنها بستری است که همزمان سه معیار کلیدی کشت صنعتی را برآورده می‌کند: هوادهی بی‌نظیر ریشه + pH پایدار + قابلیت استفاده مجدد نامحدود. این سه‌گانه، هزینه تمام‌شده را در بلندمدت به کمترین میزان می‌رساند.

۱۰. نگهداری، استریل‌سازی و پروتکل استفاده مجدد

◆ آماده‌سازی قبل از اولین استفاده

✦ در مقابل باد الک کنید تا گرد و مواد آلی پراکنده شوند

✦ دانه‌های با پوشش سفید را جدا و دور بیندازید

✦ ۲۴ ساعت در آب خالص خیساندن تا گرد قرمز کاملاً شسته شود

✦ آبکشی تا آب خروجی کاملاً شفاف شود

◆ استریل‌سازی بین فصل‌های کشت

روش استریل	دستورالعمل
روش شیمیایی	محلول آب اکسیژنه ۳٪ یا وایتکس رقیق (۱:۱۰) — خیساندن ۴ تا ۶ ساعت، سپس آبکشی کامل
روش حرارتی	رساندن به دمای ۸۲ درجه سانتی‌گراد و نگه‌داشتن ۳۰ دقیقه — از بین بردن پاتوژن‌های گیاهی
نکته طلایی	بین هر دو فصل، لیکا را در EC=0 خیس کنید تا نمک‌های باقی‌مانده کاملاً شسته شوند

◆ اشتباهات رایج و راه‌حل

اشتباه رایج	راه‌حل صحیح
عدم خیساندن اولیه → گرد قرمز وارد سیستم	۲۴ ساعت خیساندن + آبکشی کامل قبل از استفاده
EC بالا بدون توجه → تجمع نمک در دانه‌ها	فلاشینگ هفتگی با آب خالص
سطح آب خیلی بالا → پوسیدگی یقه ریشه	حداکثر ۱/۴ ارتفاع گلدان آب داشته باشد
سایز نادرست → گرفتگی یا ریزش	انتخاب سایز طبق جدول بخش ۷-۲
استریل نکردن → انتقال بیماری	اجرای کامل پروتکل استریل بین هر فصل

۱۱. شرکت کیان بهساز اردبیل — پیشگام لیکا در ایران

شرکت کیان بهساز اردبیل با سال‌ها تجربه، دانش فنی عمیق و بهره‌گیری از پیشرفته‌ترین تجهیزات صنعتی روز دنیا، به عنوان یکی از قدرتمندترین مجموعه‌های تخصصی در حوزه لیکا و مواد ساختمانی نوین در ایران فعالیت می‌کند.

این هلدینگ با تکیه بر توان علمی متخصصان خبره و استفاده از فناوری‌های به‌روز، محصولات نوآورانه‌ای را در زمینه لیکا توسعه داده است که آماده ورود به بازارهای داخلی و خارجی است. کیان بهساز اردبیل با درک عمیق از نیازهای بازار ساختمانی و کشاورزی ایران و منطقه، استانداردهای بین‌المللی را با شرایط اقلیمی و نیازهای خاص ایران تلفیق کرده است.

توانمندی کیان بهساز اردبیل	توضیح
تجهیزات پیشرفته	بهره‌گیری از ماشین‌آلات و فناوری روز دنیا در تولید و فرآوری لیکا
توان علمی	تیم متخصص مهندسی با سابقه درخشان در صنعت ساختمان و کشاورزی
محصولات نوآورانه	توسعه محصولات جدید لیکا مخصوص شرایط اقلیمی ایران
بازارهای هدف	ورود به بازارهای داخلی و صادرات به کشورهای منطقه
کنترل کیفیت	رعایت استانداردهای ملی و بین‌المللی در تمام مراحل تولید
پشتیبانی فنی	مشاوره تخصصی برای پروژه‌های ساختمانی و گلخانه‌ای

کیان بهساز اردبیل با رویکردی آینده‌نگرانه، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در تحقیق و توسعه انجام داده و خط تولید محصولات ویژه گلخانه‌ای، ساختمانی و صنعتی را به بالاترین سطح کیفی رسانده است. این مجموعه با ظرفیت تولید بالا و استراتژی صادرات‌محور، آماده تأمین نیاز پروژه‌های بزرگ داخلی و بازارهای منطقه‌ای است.

✦ برای ارتباط با کیان بهساز اردبیل و دریافت اطلاعات محصولات، از طریق سایت نظام مهندسی یار اقدام فرمایید.

۱۲. بازار جهانی و آینده لیکا

شاخص بازار	داده
ارزش بازار جهانی ۲۰۲۴	۲.۳ میلیارد دلار
پیش‌بینی بازار تا ۲۰۳۳	۴.۵ میلیارد دلار
تولید سالانه لیکا	حدود ۳.۱ میلیون متر مکعب
پرکاربردترین سایز	۵ تا ۱۵ میلی‌متر — ۴۵٪ تولید جهانی
سهم اروپا از تولید	۳۸٪
سهم آسیا–پاسیفیک	۳۰٪
نرخ رشد بازار هیدروپونیک	۱۳.۵٪ CAGR تا ۲۰۳۰

◆ روندهای آینده لیکا

✦ تلفیق لیکا با سنسورهای هوشمند — پایش EC و pH به صورت لحظه‌ای

✦ کشت عمودی (Vertical Farming) — سبک‌ترین بستر برای قفسه‌های چند طبقه

✦ بام سبز صنعتی هوشمند — لیکا + آبیاری اتوماتیک + انرژی خورشیدی

✦ کامپوزیت‌های بتن سبک فناورانه برای ساختمان‌های بلندمرتبه

✦ کاربرد در تصفیه آب شهری و صنعتی مقیاس بزرگ

۱۳. محصولات نوآورانه پیشنهادی با لیکا

محصول نوآورانه	توضیح و پتانسیل بازار
پانل پیش‌ساخته ضدزلزله	ترکیب لیکا با ژئوپلیمر — مقاومت تا ۴۵ MPa — مناسب مناطق زلزله‌خیز
بستر فیلتراسیون بام سبز	کاهش رواناب شهری تا ۴۵٪ — تصفیه طبیعی آب باران
اسکرید سبک گرمایش کف	هدایت حرارتی پایین‌تر از پرلیت — ایده‌آل برای سیستم‌های underfloor
بسته هیدروپونیک آماده	لیکا + کود مایع + راهنما — بازار گیاهان آپارتمانی
پانل صوتی صنعتی	ضدصدا برای کارخانه، استودیو، اماکن صنعتی
محیط کشت بام سبز صنعتی	لیکا + کمپوست — چگالی ۳۷۰ kg/m³ — بدون بار اضافی

✦ نظام مهندسی یار، مرجع تخصصی معرفی و عرضه محصولات نوآورانه لیکا در ایران.

منابع علمی

✦ ScienceDirect (2022) — Physical filtration of nutrients utilizing LECA as growing media in aquaponic recirculation system

✦ Journal of Horticultural Science (2022) — Hydroponics substrate efficiency studies

✦ ASTM C330 — Industry standards for expanded clay aggregate

✦ MarketReportsWorld (2025) — LECA Global Market Analysis

✦ Statista (2023) — Global hydroponics substrate market data

✦ Florida Greenhouse Vegetable Production Handbook — University of Florida IFAS

✦ GreenTech Asia Field Application Reports (2021–2023)

✦ Wikipedia EN — Lightweight expanded clay aggregate

✦ EN12667 — Thermal performance standard, Dubai Central Laboratory

✦ مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان ایران — صرفه‌جویی در مصرف انرژی

تألیف: مهندس نوید جوادی | انتشار: نظام مهندسی یار | کلیه حقوق محفوظ است

نظام مهندسی یار — مرجع تخصصی لیکا (LECA) در ایران

لیکا (LECA) یا سبک‌دانه رس منبسط‌شده، محصولی طبیعی، سبک و متخلخل است که از پختن خاک رس در دمای ۱۲۰۰ درجه سانتی‌گراد تولید می‌شود. سایت نظام مهندسی یار به عنوان مرجع تخصصی لیکا در ایران، کامل‌ترین اطلاعات علمی و فنی این محصول را در اختیار متخصصان، مهندسان و کشاورزان قرار می‌دهد.

با چگالی تنها ۳۰۰ تا ۹۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب و ضریب هدایت حرارتی فوق‌العاده پایین، لیکا انتخاب اول مهندسان و معماران برای ساختمان‌سازی سبک، عایق و مقاوم است. در نظام مهندسی یار می‌توانید انواع محصولات لیکا را با بالاترین کیفیت و مناسب‌ترین قیمت تهیه کنید.

▸ چرا از نظام مهندسی یار خرید کنید؟

✦ تخصصی‌ترین منبع اطلاعات فنی لیکا به زبان فارسی

✦ عایق حرارتی تا ۱۲ برابر بهتر از بتن معمولی — تأیید آزمایشگاه‌های معتبر

✦ مشاوره رایگان توسط مهندس نوید جوادی

✦ محصولات لیکا برای ساختمان، گلخانه، هیدروپونیک و آکواپونیک

✦ ۱۰۰٪ طبیعی، معدنی و قابل بازیافت — عمر مفید بیش از ۵۰ سال

✦ ارسال به سراسر ایران

خرید لیکا، قیمت لیکا، لیکا گلخانه، لیکا هیدروپونیک، سبک‌دانه رس منبسط‌شده، LECA ایران، بلوک لیکا، لیکا ارکیده، بستر کشت هیدروپونیک، خرید لیکا ساختمانی، نظام مهندسی یار، لیکا کشاورزی، قیمت لیکا گلخانه‌ای، لیکا آکواپونیک، بتن سبک لیکا

این مقاله به قلم مهندس نوید جوادی تهیه و در سایت تخصصی نظام مهندسی یار منتشر شده است. کلیه حقوق محفوظ است. برای استفاده از محتوا، ذکر منبع (نظام مهندسی یار) الزامی است.